Ürək genişlənməsi — tibbi dildə kardiomegali adlanan bu vəziyyət — ürəyin normal ölçüdən daha böyük olması deməkdir.
Bu, özlüyündə ayrıca bir xəstəlik deyil, lakin digər ciddi ürək problemlərinin mühüm bir əlamətidir.
Ürək genişlənməsinin əlamətləri çox vaxt gizli başlayır və insan onları sadə yorğunluq kimi qəbul edə bilər.
Ürək genişlənməsinin başlıca əlamətləri
Bir çox insan bu xəstəliyin ilkin mərhələsini heç hiss etmir.
Vəziyyət ağırlaşdıqca aşağıdakı simptomlar meydana çıxa bilər:
Nəfəs darlığı. Xüsusilə uzananda, yatanda və ya kiçik bir fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs almaqda çətinlik hiss edilir. Bu, ürəyin ağciyərlərə düzgün qan pompalamadığının işarəsidir.
Həddən artıq yorğunluq. Gündəlik sadə işlər — pilləkən qalxmaq, bazara getmək — həddindən artıq yorucu gəlir. Ürək bədənin ehtiyacını ödəyəcək qədər qan pompalaya bilmir.
Ayaq və baldırların şişməsi. Mayelər toxumalarda toplanır. Bu, xüsusilə günün axşam saatlarında ayaqlarda, topuqlarda, bəzən isə qarın nahiyəsində şişkinlik kimi özünü büruzə verir.
Ürəkdöyünmə. Güclü, nizamsız, sürətli və ya fasilə-fasilə ürək döyüşü hiss edilir. Bu, aritmiya (ürək ritmi pozuntusu) əlaməti ola bilər.
Başgicəllənmə və bayılma hissi. Ani qalxmada və ya fəaliyyət zamanı baş fırlanması, bəzən isə qısa müddətli huşun itirilməsi yaşana bilər.
Uzananda pisləşən öskürək. Gecə yatarkən artan, uzandıqda güclənən quru öskürək — bu, ağciyərlərdə maye toplanmasının əlaməti ola bilər.
Sinə nahiyəsindən diskomfort. Döş qəfəsində ağırlıq, sıxılma hissi — bu simptom ciddi diqqət tələb edir.
Kəskin döş ağrısı, çox şiddətli nəfəs darlığı, huşun itirilməsi və ya iflic hissi yaşayırsınızsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
Ürək genişlənməsinin əsas səbəbləri
Bu vəziyyətin arxasında bir çox müxtəlif tibbi səbəb ola bilər:
Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya). Ürək daim həddindən artıq güclə işləməyə məcbur olduqda, əzələsi böyüyür — bu, güc idmanında əzələnin böyüməsinə bənzər bir prosesdir, lakin ürək üçün zərərlidir.
Kardiomiyopatiya. Ürək əzələsinin xəstəliyi — ürək zəifləyir, uzanır və genişlənir. Dilate kardiomiyopatiya bu növün ən geniş yayılmış formasıdır.
Ürək qapaqcığı xəstəlikləri. Qapaqcıqlar düzgün açılıb-bağlanmadıqda ürək daha çox çalışmalı olur, bu da zamanla genişlənməyə gətirib çıxarır.
Anadangəlmə ürək qüsurları. Bəzi insanlarda doğumdan ürəyin quruluşu fərqli olur və bu, böyüməyə təkan verə bilər.
Anemiya (qansızlıq). Qanda kifayət qədər oksigen olmadıqda ürək daha sürətli döyünməli olur ki, toxumaları oksigenlə təmin etsin. Uzunmüddətli anemiya ürəyi yoran bir vəziyyətdir.
Tiroid vəzi xəstəlikləri. Həm həddən artıq aktiv (hipertireoz), həm də az aktiv (hipotireoz) tiroid vəzi ürəyə mənfi təsir göstərə bilər.
Alkoqol və bəzi dərmanlar. Uzunmüddətli alkoqol istifadəsi ürək əzələsini zədələyir. Bəzi xərçəng əleyhinə dərmanlar da ürəyə mənfi təsir edə bilər.
Viral infeksiyalar. Bəzən virus ürək əzələsinə yoluxur (miokardit) və bu, genişlənməyə səbəb olur.
Ürək genişlənməsi diaqnozu necə qoyulur?
Kardioloq Həkim müayinəsi zamanı bir neçə müayinə aparılır:
EKQ (Elektrokardioqrafiya) ürəyin elektrik fəaliyyətini ölçür və ritm pozuntularını aşkar edir. Sürətli, ağrısız bir prosedurdur.
Döş qəfəsinin rentgeni ürəyin ümumi böyüklüyünü göstərir. Çox vaxt ilk addım kimi istifadə edilir.
Ekokardioqrafiya (EXO) ürəyin ultrasəs görüntüsüdür. Ürəyin ölçüsünü, qapaqcıqların işini, əzələnin gücünü və qanın hərəkətini dəqiq göstərir. Bu, diaqnoz üçün ən informativ müayinədir.
Qan analizləri ürəyə yükləyən başqa xəstəlikləri — tiroid pozuntuları, anemiya, infeksiya — aşkar edir.
MRT (Maqnit-rezonans tomoqrafiya) ürək əzələsi toxumasının vəziyyətini çox dəqiq müəyyən edir.
Müalicə yolları nələrdir?
Müalicə tamamilə altda yatan səbəbdən asılıdır. Kardioloqlar adətən kompleks yanaşma tətbiq edir:
Dərman müalicəsi ən geniş yayılmış yanaşmadır. Qan təzyiqini azaldan preparatlar (AÇF inhibitorları, beta-blokatorlar), diuretiklər (mayeləri orqanizmdən çıxaran dərmanlar), qan laxladan vasitələr tez-tez təyin edilir.
Həyat tərzi dəyişikliyi müalicənin ayrılmaz hissəsidir. Duzun qəbulunu azaltmaq, siqareti kəsmək, alkoqoldan uzaq durmaq, çəkini nəzarətdə saxlamaq, həkimlə razılaşdırılmış fiziki fəaliyyət — bunların hamısı ürəyin yükünü azaldır.
Tibbi cihazlar. Ağır ritm pozuntularında peysmeyker və ya ICD (implant edilə bilən kardioverterdəfibrillyator) yerləşdirilə bilər. Bu cihazlar ürəyin düzgün ritmini saxlamağa kömək edir.
Cərrahi müdaxilə. Qapaqcıq xəstəliklərinin bəzi növlərini cərrahi yolla müalicə etmək mümkündür. Son mərhələdə ürək köçürülməsi (transplantasiya) nəzərə alına bilər.
Tez-tez verilən suallar
1. Ürək genişlənməsinin əlamətləri nə vaxt ortaya çıxır?
Bir çox insan ilkin mərhələdə heç bir əlamət hiss etmir — buna görə də bu vəziyyət çox vaxt gec aşkar edilir. Vəziyyət ağırlaşdıqca nəfəs darlığı, yorğunluq, ayaqların şişməsi kimi simptomlar meydana çıxır. Buna görə mütəmadi tibbi müayinə, xüsusilə ailədə ürək xəstəliyi olan şəxslər üçün, son dərəcə vacibdir.
2. Ürək genişlənməsi özbaşına keçə bilərmi?
Bu vəziyyətin müvəqqəti formalarında — məsələn, hamiləlik dövründə yaranan genişlənmədə — doğumdan sonra ürək öz ölçüsünə qayıda bilər. Lakin əksər hallarda altta yatan xəstəlik müalicə edilmədən ürək özbaşına kiçilmir. Peşəkar tibbi müdaxilə mütləqdir.
3. Ürək genişlənməsi ilə normal həyat yaşamaq mümkündürmü?
Bəli, xüsusilə vaxtında diaqnoz qoyulduqda. Düzgün dərman müalicəsi, sağlam qidalanma, həkimlə razılaşdırılmış fiziki fəaliyyət və siqaretsiz həyat tərzi ilə çox insan keyfiyyətli həyat sürmə imkanına sahibdir. Müntəzəm kardioloji müşahidə isə şərtsizdir.
4. Ürək genişlənməsi irsi xəstəlikdirmi?
Bəzi kardiomiyopatiya növləri, xüsusilə hipertrofik kardiomiyopatiya, güclü genetik komponent daşıyır. Ailədə bu xəstəlik olan şəxslərin risk altında olma ehtimalı daha yüksəkdir. Belə hallarda genetik məsləhət almaq və müntəzəm yoxlanmaq tövsiyə edilir.
5. Ürək genişlənməsinin qarşısını almaq üçün nə etmək olar?
Qan təzyiqini nəzarətdə saxlamaq, duzlu və yağlı qidalardan uzaq durmaq, siqaret çəkməmək, alkoqolu kəsmək, sağlam çəkini qorumaq, stress idarəetməsinə diqqət etmək — bunlar ürəyin sağlamlığını qoruyan əsas tədbirlərdir. Şəkərli diabet və yüksək xolesterol kimi əlavə risk faktorları varsa, onların da müalicəsi vacibdir.
6. Ekokardioqrafiya (EXO) niyə bu qədər önəmlidir?
Ekokardioqrafiya ürəyin canlı ultrasəs görüntüsüdür. Bu müayinə ürəyin ölçüsünü, qapaqcıqların işini, əzələnin pompalama gücünü və qanın hərəkət istiqamətini dəqiq göstərir.
Digər müayinələrə nisbətən daha çox məlumat verdiyinə görə kardioloqlar tərəfindən birinci növbəli diaqnostik üsul kimi qəbul edilir.
Yuxarıdakı əlamətlərdən hər hansı birini hiss edirsinizsə, mütləq bir kardioloqa müraciət edin.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
