Kişi sağlamlığı və reproduktiv sistem haqqında danışarkən ən çox rast gəlinən problemlərdən biri varikoseldir.
Xüsusilə gənc kişilər arasında narahatlıq doğuran bu vəziyyət, xaya damarlarının genişlənməsi ilə xarakterizə olunur.
Tibbi müayinələr zamanı ən çox rast gəlinən mərhələ isə 2-ci dərəcəli varikosel adlanan vəziyyətdir.
Varikosel, sadə dildə desək, xayalığın içindəki venoz damarların varikoz genişlənməsidir.
Bu hal ayaqlarda yaranan varikoz damarlarına bənzəyir, lakin təsir etdiyi nahiyə fərqli olduğu üçün fəsadları da daha spesifikdir.
Bir çox kişi bu vəziyyətin fərqinə varmadan illərlə yaşaya bilər, lakin ağrı və ya sonsuzluq problemi yarandıqda həkimə müraciət edir.
2-ci dərəcəli varikoselin simptomları nələrdir?
Bir çox hallarda 2-ci dərəcəli varikosel heç bir kəskin əlamət göstərmədən irəliləyir.
Lakin diqqətli olduqda bəzi siqnalları tutmaq mümkündür:
- Küt ağrılar: Uzun müddət ayaq üstə qaldıqda və ya fiziki iş gördükdə xayalıqda ağırlıq və küt ağrı hissi.
- Şişkinlik: Xayalıq nahiyəsində venaların genişlənməsi hesabına yaranan asimmetriya və ya şişkinlik.
- İstilik artımı: Damarlarda qan durğunluğu nəticəsində xayaların temperaturunun yüksəlməsi (bu, sperma keyfiyyətinə birbaşa təsir edir).
- Atrofiya: Nadir hallarda təsirlənmiş xayanın digərinə nisbətən kiçilməsi.
Varikosel niyə təhlükəlidir? (sonsuzluq faktoru)
Kişi sonsuzluğunun ən çox rast gəlinən və eyni zamanda müalicə edilə bilən səbəbi varikoseldir.
Normalda xayalar bədən temperaturundan təxminən 2-3 dərəcə aşağı temperaturda olmalıdır ki, sperma istehsalı (spermatogenez) sağlam şəkildə davam etsin.
2-ci dərəcəli varikosel zamanı genişlənmiş damarlarda toplanan qan xayanın temperaturunu artırır. Bu “termal təsir” aşağıdakı fəsadlara yol açır:
- Sperm sayının azalması.
- Spermlərin hərəkətliliyinin (motilliyinin) zəifləməsi.
- Sperm morfologiyasının (quruluşunun) pozulması.
- DNT fraqmentasiyası (genetik materialın zədələnməsi).
Diaqnoz necə qoyulur?
Müasir urologiyada varikoselin diaqnozu kifayət qədər sadədir.
Proses adətən iki mərhələdən ibarətdir:
- Fiziki Müayinə: Həkim (uroloq-androloq) xəstəni həm ayaq üstə, həm də uzanmış vəziyyətdə müayinə edir. 2-ci dərəcəli varikosel bu mərhələdə damarların toxunma ilə aşkar edilməsi ilə təsdiqlənir.
- Rəngli Doppler USM: Bu, diaqnozun “qızıl standartı”dır. Ultrasəs müayinəsi vasitəsilə damarların diametri ölçülür və qanın geriyə axını (reflüks) olub-olmadığı müəyyən edilir. Adətən damar diametri 3 mm-dən çoxdursa, bu varikosel kimi qiymətləndirilir.
2-ci dərəcəli varikoselin müalicə üsulları
Hər bir varikosel diaqnozu mütləq cərrahiyyə demək deyil. Lakin 2-ci dərəcəli varikosel artıq sperma parametrlərini pozubsa və ya daimi ağrı verirsə, müalicə mütləqdir.
1. Müşahidə və dərman müalicəsi
Əgər xəstənin sperma analizi normaldırsa və ağrısı yoxdursa, həkim sadəcə periodik müşahidə (hər 6 aydan bir USM və spermoqramma) tövsiyə edə bilər.
Antioksidant preparatlar və venotoniklər bəzən vəziyyəti stabilləşdirmək üçün istifadə olunur, lakin onlar genişlənmiş damarı geri qaytarmır.
2. Mikrocərrahi varikoselektomiya
Bu, dünyada ən effektiv və fəsadı ən az olan müalicə üsuludur. Mikroskop altında aparılan bu əməliyyat zamanı qasıq nahiyəsində kiçik bir kəsik (təxminən 2-3 sm) açılır.
Uroloq həkim xüsusi mikroskop vasitəsilə xəstə venaları digər toxumalardan (arteriya və limfa damarlarından) ayıraraq bağlayır.
- Üstünlükləri: Residiv (təkrarlanma) riski çox aşağıdır (təxminən 1%).
- Bərpa müddəti: Xəstə adətən elə həmin gün və ya ertəsi gün evə buraxılır.
3. Laparoskopik varikoselektomiya
Qarın boşluğuna kiçik dəliklərlə girilərək icra olunur. Lakin mikrocərrahiyyə qədər dəqiq olmadığı və bəzi ağırlaşma riskləri daşıdığı üçün son illərdə daha az üstünlük verilir.
Əməliyyatdan sonra gözləntilər
Əməliyyatdan sonra xəstələrin ən çox verdiyi sual: “Nə vaxt uşağımız olar?” Sperma dövriyyəsi təxminən 72-90 gün çəkdiyi üçün, əməliyyatın nəticəsini görmək üçün ilk spermoqramma analizi 3-cü ayda verilir.
Tam bərpa və sperma keyfiyyətinin pik həddə çatması isə 6-9 ay çəkə bilər. Statistikaya görə, əməliyyat olunan kişilərin 60-80%-də sperma parametrlərində ciddi yaxşılaşma müşahidə olunur.
Pasiyentləri maraqlandıran suallar
2-ci dərəcəli varikosel öz-özünə keçərmi?
Xeyr, varikosel damarların anatomik pozğunluğudur. Nə idman, nə də pəhriz genişlənmiş damarı əvvəlki vəziyyətinə qaytara bilməz. Müalicə yalnız cərrahi yolla mümkündür.
2. Varikosel əməliyyatı cinsi zəifliyə səbəb olurmu?
Əksinə! Varikosel testosteron istehsal edən Leydiq hüceyrələrinə mənfi təsir edə bilər. Uğurlu bir əməliyyatdan sonra qan dövranı yaxşılaşdığı üçün testosteron səviyyəsi və cinsi istək arta bilər.
Sol tərəfli 2-ci dərəcəli varikosel daha çox niyə yaranır?
Varikosel 90% hallarda sol tərəfdə rast gəlinir. Bunun səbəbi sol xaya venasının daha uzun olması və böyrək venasına düz bucaq altında tökülməsidir. Bu anatomik quruluş sol tərəfdə təzyiqin daha yüksək olmasına şərait yaradır.
İdmanla məşğul olmaq varikoseli pisləşdirirmi?
Ağır atletika, ağır yüklərin qaldırılması qarın daxili təzyiqi artırdığı üçün varikoselin dərəcəsini artıra və ağrıları kəskinləşdirə bilər. Varikoseli olan kişilərə daha çox üzgüçülük və ya yüngül qaçış tövsiyə olunur.
2-ci dərəcəli varikosel hər zaman sonsuzluq yaradır?
Hər zaman yox. Elə kişilər var ki, bu vəziyyətlə bir neçə övlad sahibi olurlar. Lakin risk qrupunda olduğunuz üçün mütəmadi olaraq spermoqramma analizi verməyiniz vacibdir.
Unutmayın ki, müasir mikrocərrahi üsullar bu problemi 30-40 dəqiqəlik ağrısız bir prosedurla həll etməyə imkan verir. Öz sağlamlığınızı və gələcək ailə planlarınızı riskə atmayın.
Məqalə məlumat xarakterlidir. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq uroloq-androloq həkiminizlə məsləhətləşin.
