İnsan orqanizminin ən mürəkkəb və sirli sistemi, şübhəsiz ki, sinir sistemidir. Düşüncələrimizdən tutmuş barmaqlarımızın hərəkətinə qədər hər şey beynimiz və sinirlərimiz tərəfindən idarə olunur.
Bəs bu mürəkkəb mexanizmdə problem yarandıqda kimə müraciət etməliyik?
Bu sualın cavabı bir mütəxəssis adında birləşir: Nevroloq. Bir çox pasiyent üçün “Nevroloq həkim kimdir? Nevroloqa nə zaman müraciət edək?” sualı bəzən qaranlıq qalır, çünki sinir sistemi xəstəliklərinin əlamətləri çox vaxt digər daxili xəstəliklərlə qarışdırıla bilir.
Bu məqalədə nevrologiya sahəsinin incəlikləri, nevroloqun müalicə etdiyi xəstəliklər və hansı həyəcan təbili çalınan simptomlar zamanı həkim qəbuluna tələsməli olduğunuz barədə ətraflı məlumat verəcəyik.
Nevroloq kimdir?
Nevroloq – mərkəzi sinir sisteminin (beyin və onurğa beyni) və periferik sinir sisteminin (bədən üzvlərinə gedən sinirlər) xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və idarə olunması üzrə ixtisaslaşmış ali təhsilli həkimdir.
Nevroloqlar cərrahi əməliyyat etmirlər (bu, neyrocərrahların işidir), lakin onlar xəstəlikləri dərman terapiyası, fizioterapiya və digər qeyri-invaziv üsullarla müalicə edirlər.
Onlar həmçinin insult, epilepsiya, Parkinson və Alzheimer kimi ciddi xroniki vəziyyətlərin monitorinqini həyata keçirirlər
Nevroloq hansı xəstəlikləri müalicə edir?
Nevroloqun fəaliyyət dairəsi olduqca genişdir. Ən çox müraciət edilən xəstəliklər sırasına aşağıdakılar daxildir:
- Baş ağrıları və miqren: Xroniki və kəskin ağrıların kökündə duran səbəblərin araşdırılması.
- Damar xəstəlikləri: Beyin qan dövranı pozğunluqları, insult və insultun fəsadları.
- Epilepsiya: Qıcolmalar və huşun itməsi ilə müşayiət olunan tutmalar.
- Neyrodegenerativ xəstəliklər: Alzheimer (yaddaş itkisi), Parkinson (titrəmə və hərəkət məhdudluğu).
- Demyelinizasiyaedici xəstəliklər: Dağınıq skleroz (Multiple Sclerosis).
- Onurğa problemləri: Osteoxondroz, fəqərəarası disk yırtıqlarının yaratdığı sinir sıxılmaları (radikulit).
- Yuxu pozğunluqları: İnsomniya (yuxusuzluq), apnoe və kabuslar.
- Periferik sinir zədələnmələri: Nevritlər, nevralgiyalar (məsələn, üçlü sinir nevralgiyası).
Nevroloqa nə zaman müraciət edək? 10 əsas simptom
Bədənimiz sinir sistemində bir problem olduqda bizə müxtəlif siqnallar göndərir.
Əgər aşağıdakı hallardan birini və ya bir neçəsini yaşayırsınızsa, vaxt itirmədən nevroloq müayinəsindən keçməlisiniz:
1. Xroniki və ya Şiddətli Baş Ağrıları
Hər kəs həyatında bir dəfə də olsa baş ağrısı yaşayır. Lakin ağrıkəsicilərin təsir etmədiyi, ürəkbulanma ilə müşayiət olunan və ya “həyatımdakı ən güclü ağrıdır” dediyiniz qəfil ağrılar ciddi nevroloji siqnaldır.
2. Başgicəllənmə və tarazlıq pozğunluğu
Əgər yeriyərkən sanki yer ayağınızın altından qaçırsa, tez-tez müvazinətinizi itirirsinizsə və ya ətrafınızdakı hər şeyin fırlandığını hiss edirsinizsə (vertiqo), bu, daxili qulaq və ya beyin sapı ilə bağlı problem ola bilər.
3. Keyimə və Qarıncalanma Hissi
Xüsusilə bədənin bir tərəfində, əllərdə və ya ayaqlarda yaranan daimi keyimə, “iynə batma” hissi sinir sıxılması və ya daha ciddi nevroloji xəstəliklərin (məsələn, dağınıq skleroz) ilkin əlaməti ola bilər.
4. Əzələ Zəifliyi
Əşyaları əlinizdə saxlamaqda çətinlik çəkmək, gəzərkən ayaqlarınızın büdrəməsi və ya pilləkən çıxarkən yaranan qeyri-adi yorğunluq əzələlərin deyil, onları idarə edən sinirlərin zədələnməsindən xəbər verə bilər.
5. Yaddaş Pozğunluğu və Çaşqınlıq
Adları unutmaq, tanış yerlərdə azmaq, danışarkən sözləri tapmaqda çətinlik çəkmək sadəcə yorğunluq əlaməti deyil, koqnitiv zəifləmənin başlanğıcı ola bilər.
6. Görmə Problemləri
Qəfil görmə itkisi, ikili görmə (diplopiya) və ya görmə sahəsinin daralması çox vaxt göz xəstəliyi deyil, beynin görmə mərkəzinin və ya görmə sinirinin patologiyasıdır.
7. Yuxu Problemləri
Gecə yuxuya gedə bilməmək, səhər yorğun oyanmaq və ya yuxuda ayaqların narahat hərəkəti (narahat ayaqlar sindromu) nevroloqun müdaxiləsini tələb edir.
Nevroloji müayinə necə aparılır?
Bir çox pasiyent nevroloqa getməkdən çəkinir, lakin müayinə prosesi tamamilə ağrısızdır. Həkim aşağıdakıları yoxlayır:
- Reflekslər: Kiçik çəkic vasitəsilə sinir yollarının keçiriciliyi.
- Koordinasiya: Barmaq-burun testi, yerimə tərzi.
- Hissiyyat: İsti-soyuq və ya toxunuşun hiss edilməsi.
- Bilişsel funksiyalar: Yaddaş və diqqət testləri.
Dəqiq diaqnoz üçün həkim MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya), KT (Kompüter Tomoqrafiyası) və ya EEQ (Elektroensefaloqrafiya) kimi instrumental müayinələr təyin edə bilər.
Nevrologiya haqqında tez-tez verilən suallar
1. Nevropatoloq və nevroloq arasındakı fərq nədir?
Əslində, hər iki termin eyni ixtisası ifadə edir. “Nevropatoloq” termini daha çox post-sovet tibb məktəbində istifadə olunurdu, müasir beynəlxalq tibbdə isə “Nevroloq” termini daha geniş yayılmışdır. Funksional olaraq hər ikisi sinir sistemi xəstəliklərini müalicə edir.
2. Uşaq nevroloquna nə zaman müraciət edək?
Uşaqlarda nitq ləngiməsi, yaşıdlarından geri qalma, həddindən artıq hiperaktivlik, qıcolmalar və ya yuxu zamanı dişlərini qıcama (bruksizm) kimi hallar müşahidə edildikdə mütləq uşaq nevroloqu ilə məsləhətləşmək lazımdır.
3. Stress və əsəbilik üçün nevroloqa getmək lazımdır?
Bəli. Uzunmüddətli stress sinir sistemini zəiflədir və bu, “nevroz” dediyimiz vəziyyətə gətirib çıxarır. Nevroloq sinir sistemini sakitləşdirmək və vegetativ pozğunluqları aradan qaldırmaq üçün müvafiq müalicə təyin edir.
4. Disk yırtığı əməliyyatsız müalicə oluna bilərmi?
Pasiyentlərin böyük əksəriyyətində (təxminən 80-90%) disk yırtıqları nevroloq tərəfindən təyin olunan kompleks konservativ müalicə (dərman, fizioterapiya, idman) ilə idarə oluna bilir. Cərrahiyyə yalnız kəskin hallarda lazımdır.
5. Başgicəllənmə hər zaman təzyiqlə bağlıdır?
Xeyr. Başgicəllənmə çox vaxt qan təzyiqi ilə deyil, vestibulyar aparatın pozulması və ya beyin qan dövranının çatmamazlığı ilə bağlı olur. Bunun səbəbini yalnız nevroloq müəyyən edə bilər.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
