Sağlamlığımız söz mövzusu olduqda, bədənimizdəki hər bir sistem və orqanın düzgün işləməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Sidik yolları sistemi, böyrəklər və reproduktiv orqanlarla bağlı problemlər yaşadığınız zaman isə uroloq həkimə müraciət etmək lazım gəlir. Lakin çoxları “uroloq həkim kimdir və hansı xəstəlikləri müalicə edir?” sualını verir.
Urologiya tibbi sahəsi sidik-ifrazat sisteminin və kişi reproduktiv sisteminin xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə məşğul olan ixtisasdır.
Uroloq həkimlər həm kişilərdə, həm də qadınlarda sidik yolları problemlərini müalicə edirlər, lakin kişi reproduktiv sağlamlığı ilə bağlı məsələlər də onların ixtisas sahəsinə daxildir.
Uroloq həkim kimdir?
Uroloq həkim sidik-ifrazat sistemi və kişi reproduktiv sisteminin xəstəlikləri ilə məşğul olan mütəxəssisdir. Bu sistem böyrəklər, sidik kisəsi, sidik kanalı, sidik axarları və kişilərdə prostat vəzisi, xayalar kimi orqanları əhatə edir.
Urologiya həm cərrahi, həm də cərrahi olmayan müalicə metodlarını tətbiq edən geniş bir tibb sahəsidir.
Uroloq həkimlər endoskopik əməliyyatlar, açıq cərrahi müdaxilələr, lazer müalicəsi və dərman terapiyası kimi müxtəlif yanaşmalardan istifadə edərək xəstələrin sağlamlığını bərpa edirlər.
Uroloq hansı xəstəlikləri müalicə edir?
Uroloq həkimin müalicə etdiyi xəstəliklərin spektri olduqca genişdir. Aşağıda ən çox rast gəlinən uroloji problemləri sadalayaq:
1. Sidik Yolları İnfeksiyaları
Sidik yolları infeksiyaları (SYİ) bakteriyaların sidik sistemində çoxalması nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət qadınlarda daha çox müşahidə olunsa da, kişilərdə və uşaqlarda da rast gələ bilər.
Əlamətlərə tez-tez sidik ifrazı, yandırma hissi, qarın nahiyəsində ağrı, qanlı sidik və bəzən qızdırma daxildir.
2. Böyrək Daşları
Böyrək daşları sidikdə olan mineralların kristallaşaraq bərk kütlələr əmələ gətirməsi ilə formalaşır. Kiçik daşlar öz-özünə çıxa bilər, lakin böyük daşlar şiddətli ağrılara, sidik ifrazında problemlərə və infeksiyalara səbəb ola bilər.
Uroloq həkim daşların ölçüsünə və yerləşməsinə görə müalicə planı təyin edir – dərman müalicəsi, ESWL (ekstrakorporal şok dalğası litotripiya) və ya cərrahi müdaxilə.
3. Prostat xəstəlikləri
Prostat vəzi kişilərdə sidik kisəsinin altında yerləşən və reproduktiv funksiyada rol oynayan bir orqandır.
Ən çox rast gəlinən prostat problemləri bunlardır:
- Prostat böyüməsi (BPH): Yaşla əlaqədar prostatın böyüməsi sidik ifrazında çətinliyə səbəb olur
- Prostatit: Prostat vəzinin iltihabı, ağrı və sidik ifrazı problemləri yaradır
- Prostat xərçəngi: Kişilərdə ən çox rast gəlinən xərçəng növlərindən biridir və erkən diaqnostika çox vacibdir
4. Sidik saxlama problemləri
Sidik saxlaya bilməmək və ya ixtiyarsız sidik ifrazı həm qadınlarda, həm də kişilərdə müşahidə olunan narahatedici bir problemdir. Bu vəziyyət yaşla, doğuşdan sonra, prostat əməliyyatlarından sonra və ya əzələ zəifliyi nəticəsində yarana bilər.
Uroloq həkim bu problemin səbəbini müəyyənləşdirərək fiziki terapiya, dərman müalicəsi və ya cərrahi yolla həll yolları təklif edir.
5. Kişi Sonsuzluğu və reproduktiv problemlər
Uroloq həkimlər kişi sonsuzluğu ilə bağlı araşdırmalar aparır və müalicə planları tərtib edir.
Varikosel (xayalarda genişlənmiş damarlar), sperma keyfiyyətində problemlər, hormonal pozğunluqlar və erektil disfunksiya kimi məsələlər urologiyanın ixtisas sahəsinə daxildir.
6. Böyrək və sidik kisəsi xərçəngi
Uroloq həkimlər sidik-ifrazat sistemində baş verən xərçəng xəstəliklərinin erkən diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olurlar.
Böyrək xərçəngi, sidik kisəsi xərçəngi və prostat xərçəngi urologiyanın onkoloji sahəsinə aiddir. Müasir texnologiyalar sayəsində bu xəstəliklərin çoxu erkən mərhələdə aşkar edilərək uğurla müalicə oluna bilir.
7. Xaya xəstəlikləri
Xayalarda ağrı, şişkinlik, kütlə və ya digər problemlər uroloq həkimin diqqətini tələb edir. Xaya burulması, hidrosel, varikosel və xaya xərçəngi kimi vəziyyətlər təcili müdaxilə tələb edə bilər.
8. Anadangəlmə sidik yolları anomaliyaları
Uşaqlarda doğuşdan olan sidik yolları problemləri pediatrik urologiya sahəsinə daxildir. Hidronefroz, vesikoureteral refluks və digər anadangəlmə anomaliyalar erkən diaqnostika və müalicə tələb edir.
Nə zaman uroloq həkimə müraciət etməlisiniz?
Aşağıdakı əlamətlər və problemlər yaşadıqda uroloq həkimə müraciət etmək vacibdir:
- Sidik ifrazında ağrı, yandırma və ya çətinlik
- Qanlı sidik görünməsi
- Tez-tez və ya təcili sidik ifrazı hissi
- Bel və ya qarın nahiyəsində davamlı ağrı
- Kişilərdə sidik axınının zəifləməsi
- Sidik saxlaya bilməmək
- Xayalarda ağrı, şişkinlik və ya kütlə hiss etmək
- Erektil disfunksiya və ya cinsi problemlər
- Sonsuzluq problemi
- 50 yaşdan yuxarı kişilərdə prostat yoxlaması üçün rutin müayinə
Bu əlamətlərdən hər hansı biri müşahidə olunduqda təxirə salmadan uroloq həkimə müraciət etmək vacibdir, çünki erkən diaqnostika müalicənin uğur şansını artırır.
Uroloq həkimdə hansı müayinələr aparılır?
Uroloq həkim şikayətlərinizə və əlamətlərinizə əsasən müxtəlif diaqnostik metodlardan istifadə edə bilər:
Fiziki müayinə: Həkim qarın nahiyəsini, böyrək bölgəsini və kişilərdə prostat vəzisini yoxlayır.
Laborator testlər: Sidik analizi və qan testləri infeksiya, iltihabı və ya digər problemləri aşkar etməyə kömək edir.
Görüntüləmə üsulları: Ultrasəs müayinəsi, kompüter tomoqrafiyası (KT), maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) böyrəklərin, sidik kisəsinin və digər orqanların dəqiq şəkillərini əldə etməyə imkan verir.
Sistoskopiya: Nazik bir kamera vasitəsilə sidik kisəsi və sidik kanalının daxilinin birbaşa müayinəsi aparılır.
Urodinamik testlər: Sidik kisəsinin və sidik kanalının funksiyasını qiymətləndirən xüsusi testlərdir.
Prostata spesifik antigen (PSA) testi: Prostat xərçənginin erkən diaqnostikası üçün qan testidiir.
Urologiya sahəsində müalicə metodları
Uroloq həkimlər xəstəliyin növünə və dərəcəsinə görə fərqli müalicə yanaşmaları tətbiq edirlər:
Dərman terapiyası: Antibiotiklər, iltihab əleyhinə preparatlar, hormonal müalicə və digər dərmanlar.
Minimal invaziv prosedurlar: Endoskopik əməliyyatlar, lazer prostat müalicəsi, ESWL (daş sındırma).
Cərrahi əməliyyatlar: Açıq cərrahi, laparoskopik və robot-assistləşdirilmiş cərrahi müdaxilələr.
Fiziki terapiya və bərpa proqramları: Sidik saxlama problemlərində çanaq dibi əzələlərinin gücləndirici məşqləri.
Uroloq həkimə necə hazırlaşmalı?
Uroloq həkimə müraciət edəcəyiniz zaman:
- Şikayətlərinizi və nə vaxtdan bəri bu problemləri yaşadığınızı qeyd edin
- Hal-hazırda qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısını hazırlayın
- Keçmiş xəstəlikləriniz və əməliyyatlarınız haqqında məlumat toplayın
- Ailə anamnezində xərçəng və ya digər ciddi xəstəliklər varsa, bunu xatırlayın
- Suallarınızı əvvəlcədən yazıb götürün ki, görüşdə heç nə unutmayasınız
Tez-tez verilən suallar
1. Uroloq həkim yalnız kişilərə baxırmı?
Xeyr, bu yanlış fikirlərdir. Uroloq həkim həm kişilərə, həm də qadınlara baxır. Sidik yolları sistemi ilə bağlı problemlər – böyrək daşları, sidik yolları infeksiyaları, sidik kisəsi problemləri və sidik saxlaya bilməmək – qadınlarda da çox rast gəlinir və bu hallarda uroloq həkim müayinə və müalicə aparır. Kişi reproduktiv sistemi xəstəlikləri isə yalnız kişilərə aiddir.
2. Uroloq həkimə getməzdən əvvəl hansı testləri etdirməliyəm?
Ümumiyyətlə, uroloq həkimə ilk müraciətdə heç bir əvvəlcədən test etdirməyə ehtiyac yoxdur. Həkim sizi müayinə etdikdən və şikayətlərinizi dinlədikdən sonra lazım olan analizləri və müayinələri özü təyin edəcək. Lakin əgər artıq sidik analizi və ya qan testləri etdirmisinizsə, nəticələri özünüzlə gətirin.
3. Prostat yoxlaması neçə yaşdan başlanmalıdır?
Ailə anamnezində prostat xərçəngi olmayan kişilər 50 yaşdan etibarən ildə bir dəfə prostat yoxlaması üçün uroloq həkimə müraciət etməlidir.
Lakin ailə anamnezində prostat xərçəngi olan və ya afrikalı-amerikalı irqi mənsubiyyəti olan kişilər 40-45 yaşdan etibarən rutin yoxlamaya başlamalıdırlar. PSA testi və rektral müayinə prostat problemlərinin erkən aşkar edilməsinə kömək edir.
4. Böyrək daşı əməliyyatsız çıxarıla bilərmi?
Bəli, böyrək daşının ölçüsü və yerləşməsindən asılı olaraq əməliyyatsız müalicə mümkündür. Kiçik daşlar (5 mm-dən kiçik) çox vaxt bol su içməklə və ağrıkəsici dərmanlarla öz-özünə çıxır.
Daha böyük daşlar üçün ESWL adlanan şok dalğası ilə daş sındırma metodu tətbiq oluna bilər ki, bu da açıq əməliyyat tələb etmir. Çox böyük və ya mürəkkəb hallarda isə minimal invaziv cərrahi metodlar və ya açıq əməliyyat lazım gələ bilər.
5. Sidik yolları infeksiyasını evdə müalicə etmək olarmı?
Sidik yolları infeksiyasının müalicəsi üçün mütləq həkimə müraciət etmək və antibiotik terapiya almaq lazımdır. Evdə bol su içmək, turş şirələr (məsələn, qızılgül şirəsi) içmək simptomları yüngülləşdirə bilər, lakin infeksiyanı tam aradan qaldırmır.
Müalicə olunmamış sidik yolları infeksiyası böyrəklərə yayılaraq daha ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Ona görə də təcrübəli uroloq həkimin müayinəsi və müalicəsi vacibdir.
6. Kişi sonsuzluğunun müalicəsi mümkündürmü?
Bəli, kişi sonsuzluğunun bir çox halları müalicə oluna bilər. Əvvəlcə uroloq həkim sperma analizi, hormonal testlər və digər müayinələrlə sonsuzluğun səbəbini müəyyənləşdirir.
Varikosel əməliyyatı, hormonal müalicə, infeksiyaların aradan qaldırılması və həyat tərzinin dəyişdirilməsi kimi metodlar tətbiq olunur. Bəzi hallarda köməkçi reproduktiv texnologiyalar (süni mayalanma, IVF) də tövsiyə oluna bilər.
Uroloq həkim sidik-ifrazat sistemi və kişi reproduktiv sisteminin xəstəlikləri ilə məşğul olan mühüm mütəxəssisdir. Böyrək daşları, sidik yolları infeksiyaları, prostat xəstəlikləri, sidik saxlama problemləri və kişi sonsuzluğu kimi geniş spektrli problemlərin diaqnostikası və müalicəsi urologiyanın ixtisas sahəsinə daxildir.
Sidik yolları ilə bağlı hər hansı narahatlıq yaşadığınız zaman, ağrı, qanlı sidik, tez-tez sidik ifrazı və ya digər qeyri-adi əlamətlər müşahidə etdikdə təxirə salmadan uroloq həkimə müraciət etməlisiniz. Erkən diaqnostika bir çox ciddi xəstəliklərin, o cümlədən xərçəng xəstəliklərinin də uğurlu müalicəsinə imkan verir.
50 yaşdan yuxarı kişilər prostat sağlamlığının qorunması üçün ildə bir dəfə rutin yoxlamadan keçməlidir. Qadınlar isə təkrarlayan sidik yolları infeksiyaları, sidik saxlaya bilməmək və digər uroloji problemlər zamanı uroloq məsləhətinə ehtiyac duyurlar.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
