Konyunktivit xalq arasında “qırmızı göz xəstəliyi” ilə yanaşı, “göz qripi” və “göz zökəmi” kimi də adlandırılır.
Gözdəki qan damarlarının nəzərə çarpacaq dərəcədə görünməsi ilə birlikdə gözlərdə qanlanma və qızartılar şəklində özünü büruzə verir.
Konyunktivit, göz kürəsini əhatə edən ağ, şəffaf təbəqə olan konyunktivanın allergiya, bakteriya və ya viruslar səbəbindən iltihablaşması nəticəsində yaranır.
Konyunktivit bir gözdə və ya hər iki gözdə eyni anda baş verə bilər. Bəzi hallarda yoluxucu ola bilən konyunktivit, xüsusilə allergik mənşəli deyilsə, müxtəlif gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi səbəbindən yarana bilər.
Konyunktivitin müalicəsində istifadə olunan üsul xəstəliyin növünə görə təyin edilir. Adətən göz damcıları, isti və soyuq kompreslər kimi üsullarla müalicə olunur.
Konyunktivit nədir?
Konyunktivit – konyunktivanın, yəni gözün ağ hissəsi olan skleranı və göz qapaqlarının daxili səthini örtən toxumanın bakteriya, virus və ya allergik səbəblərdən iltihablaşmasıdır.
Konyunktivit tibbi adını gözün ağ hissəsi olan skleranı və göz qapaqlarının içini örtən konyunktivadan alır. Xəstəlik gözdə qanlanma və qızartıya səbəb olduğu üçün cəmiyyətdə qırmızı göz xəstəliyi kimi də tanınır.
Konyunktiva adlanan və daxili quruluşunda çox nazik damarlar olan bu təbəqənin əsas funksiyası gözün nəmli qalmasını təmin edən müxtəlif maddələr ifraz etməkdir.
Müxtəlif səbəblərdən bu toxumada yaranan iltihab nəticəsində həmin damarlar daha da nəzərəçarpan olur və gözün ağ hissəsində qanlanma və qızartı yaranır.
Konyunktivit xəstəliyində yaranan bu iltihabın səbəbi bakterial, viral və ya allergik mənşəlidir. Göbələk, mikrob, müxtəlif parazitlər, kimyəvi maddələr və gözə təmas edən müxtəlif cisimlər xəstəliyə səbəb ola bilər.
Viruslar xəstəliyin yaranmasında ən çox rast gəlinən səbəbdir. Viral konyunktivit epidemik yolla da yayıla bilər.
Polen, ot, toz kimi uçuşan maddələrə qarşı yaranan konyunktivit isə allergik konyunktivitdir. Bu maddələrə qarşı həssaslığı olan insanların orqanizmi reaksiya olaraq müxtəlif maddələr ifraz edir.
Allergik konyunktivitin yaranma səbəbi də məhz bu maddələrdir. Gözdə qızartı, qaşınma və sulanma kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Adətən uşaqlıq dövründə başlayır və yetkinlikdə də davam edir.
Konyunktivit xəstəliyinin bir çox növü ağır mərhələyə çatana qədər əlamət vermir və qəfil ortaya çıxa bilir. Buna görə də erkən diaqnoz üçün mütəmadi olaraq oftalmoloq müayinəsindən keçmək vacibdir.
Xəstəlik adətən ətraf mühitin təsiri nəticəsində yaransa da, allergik növündə genetik amillər də rol oynayır.
Konyunktivit niyə yaranır?
Konyunktivit bir çox fərqli səbəbdən yarana bilər. Bu səbəblər allergik, bakterial və viral mənşəlidir.
Xəstəliyin birdən çox səbəbinin olmasının əsas səbəbi gözlərimizin xaricdən gələn bütün təsirlərə açıq olmasıdır. Həmçinin, allergik konyunktivitdə genetik amillərin də rolu vardır.
Gözlərdə qızartı və qanlanma başda olmaqla, sulanma, çirklənmə, batma hissi kimi əlamətlər verə bilər. Müalicə gecikdirilərsə, xroniki hala keçmə ehtimalı yaranır.
Xəstəliyin yaranmasının əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
- Kifayət qədər təmizlənməmiş, çirkli əllərlə gözlərə toxunmaq, ovuşdurmaq,
- Xlorlanmamış hovuza girmək və ya konyunktivitli insanlarla eyni hovuzda üzmək,
- Yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları,
- Kir, toz, tük, qum kimi yad cisimlərin gözə təması,
- Göz yaşı istehsalında yaranan çatışmazlıqlar,
- Göz sağlamlığına mənfi təsir göstərən siqaret, qəlyan kimi tütün məmulatlarının tüstüsünə və ya çirkli havaya həddindən artıq məruz qalmaq,
- Mövsümi olaraq polen, toz və ya ev heyvanlarının tükünə qarşı allergiya,
- Kontakt linzanın altına toz düşməsi,
- Günəş şüaları və küləyin səbəb olduğu göz quruluğu,
- Gözə kimyəvi maddənin təmas etməsi kimi səbəblərdən yarana bilər.
Kimlər risk altındadır?
- Allergiyası olan və ailəsində allergiya hekayəsi olan şəxslər,
- Virus və ya bakteriya yoluxması baxımından əlverişli şəraitə malik olan uşaq bağçası, məktəb, ofis kimi kütləvi yerlərdə gününün çox hissəsini keçirən insanlar,
- Uzun müddət istifadə olunan kontakt linza növlərindən istifadə edən insanlar.
Konyunktivitin əlamətləri hansılardır?
Konyunktivitin əlamətləri xəstəliyin növünə görə dəyişir. Ümumi iltihablanmaya bağlı olaraq yaranan gözün ağ hissəsindəki qızartının səbəbi göz damarlarının şişməsi və bunun nəticəsində yaranan ödemdir.
Qalıcı zədələnmənin qarşısını almaq üçün müalicəyə erkən başlamaq vacibdir.
Gözün ağ hissəsindəki iltihabın səbəblərinə görə konyunktivit fərqli növlərə ayrılır. Bu növlərə uyğun olaraq xəstələrdə müşahidə edilən əlamətlər dəyişir və buna uyğun müalicə planı hazırlanır.
Göz qapaqlarında şişkinlik daha çox allergik və bakterial konyunktivitdə müşahidə olunur. Müdaxilə edilməzsə, digər gözə də keçə bilər. Gözdə yanma və qaşınma isə allergik konyunktivitin tipik xüsusiyyətidir.
Viral və bakterial konyunktivitdə isə daha çox gözlərdə sulanma müşahidə olunur. Konyunktivitin digər tez-tez rast gəlinən əlamətləri aşağıdakılardır:
- Gözdə sulanma
- Gözün çirklənməsi
- Göz ətrafında qızartı və şişkinlik
- Gözlərdə yanma və ya batma hissi
- Gözdə qaşınma
- Gözdə qanlanma
- Aşağı göz qapağının içində yaranan follikullar
- Gözdə ağrı hissi
- Səhər oyandıqdan sonra kirpiklərdə qabıqlanma və yapışma kimi əlamətlər müşahidə oluna bilər.
Xəstəliyin növləri hansılardır?
Allergik Konyunktivit: Cəmiyyət arasında göz zökəmi kimi də tanınır. Hər iki gözə təsir etməklə yanaşı, yoluxucu deyil. Yaranma səbəbi havadakı toz, heyvan tükü və polen kimi allergiyaya səbəb olan müxtəlif maddələrə gözün verdiyi reaksiyalardır.
Mövsümi olaraq yaranıb gözdə infeksiyaya səbəb ola biləcəyi kimi, digər səbəblərə bağlı olaraq da inkişaf edə bilər. Genetik ötürülmə səbəbindən yarana bilən yeganə konyunktivit növüdür.
Antihistamin dərmanlar, süni göz yaşı damcıları və iltihab əleyhinə dərmanlarla qoruyucu və ya sağaldıcı müalicə aparıla bilər.
Bakterial Konyunktivit: Adından da aydın olduğu kimi, bakterial mənşəli bir növdür. Göz qişasının bakteriyalar səbəbindən iltihablaşmasıdır. Yalnız bir gözdə müşahidə oluna bilər və yoluxucu olduğu deyilə bilər.
Bütün yaş qruplarında rast gəlinsə də, ən çox uşaqlarda müşahidə olunur. Ən çox rast gəlinən əlaməti gözlərdə açıq yaşıl və ya sarı rəngli axıntıların olmasıdır.
Əllərin kifayət qədər təmiz olmadan gözə toxunulması, bakteriya yaranmasına səbəb olan kosmetik məhsulların istifadəsi və kütləvi yerlərdə olmaq kimi səbəblərlə gigiyena qaydalarına kifayət qədər diqqət yetirilmədiyi üçün yaranır. Müalicə məqsədilə antibiotik tərkibli damcı və məlhəmlərdən istifadə olunur.
Viral Konyunktivit: Adətən adenovirusların səbəb olduğu bir konyunktivit növüdür. Qrip və soyuqdəymə kimi yuxarı tənəffüs yolları infeksiyaları ilə birlikdə tez-tez rast gəlinir.
Yoluxuculuq qabiliyyəti ən yüksək olan növdür. Bir neçə gün ərzində öz-özünə keçdiyi və yüngül əlamətlərlə müşahidə olunduğu üçün adətən müalicəyə ehtiyac qalmır.
Konyuktivit-dən gözlərimi necə qoruya bilərəm?
Göz zökəmi və qırmızı göz xəstəliyi kimi də tanınan konyunktivitdən qorunmaq üçün bu tədbirləri görə bilərsiniz:
- Antiseptik sabunlardan istifadə edərək əllərin və üzün tez-tez yuyulması,
- Xüsusilə yaz aylarında və yay mövsümünün başlanğıcında, yəni polenin çox olduğu aylarda avtomobil və ev pəncərələrinin bağlı saxlanılması,
- Polen mövsümündə günəş eynəyindən istifadə etməyə diqqət yetirilməsi,
- Xüsusilə kütləvi yaşayış yerlərində birdəfəlik dəsmallardan istifadə edilməsi,
- Hovuza girərkən üzgüçülük eynəyi ilə gözlərin bakterial təsirlərdən qorunmasının təmin edilməsi,
- Linzaları taxıb çıxararkən gigiyena qaydalarına diqqət etmək,
- Xüsusilə əllərin və göz ətrafının yaxşıca yuyulduqdan sonra göz linzalarının dəyişdirilməsi və xüsusi linza məhlulundan istifadə edilməsi,
- Linzaların başqaları ilə paylaşılmaması və dəyişdirilməməsi,
- Kontakt linza istifadə edənlərin duş qəbul edərkən bu linzaları çıxarması,
- Eynək istifadə edilirsə, onun təmizliyinə diqqət etmək,
- Asqırarkən və öskürərkən ağzın bağlanılması və sonra mütləq əllərin yuyulması,
- Əllərin tez-tez təmas etdiyi stol, mətbəx dəzgahı, cib telefonu və qapı dəstəyi kimi səthlərin tez-tez dezinfeksiya edilməsi,
- Siqaret tüstüsünün çox olduğu və havanın çirkli olduğu mühitlərdən uzaq durmaq,
- Evdə toz yaranmasının qarşısını almaq üçün yaşayış sahələrinin tez-tez havalandırılması kimi tədbirlər görərək konyunktivitə yoluxma ehtimalını minimuma endirə bilərik.
Konyunktivitin müalicəsi necə aparılır?
Müalicə proseduru konyunktivitin növünə görə dəyişir. Xəstəliyin 3 fərqli növü var: viral, bakterial və ya allergik. Hər bir növ üçün ayrı-ayrı müalicələr tətbiq olunur. Bu səbəbdən xəstəliyin səbəbinin düzgün təyin edilməsi və buna uyğun müalicənin aparılması vacibdir.
Allergik konyunktivit müalicəsində soyuq kompres və göz damcıları vasitəsilə allergiyanın səbəb olduğu qaşınma və qızartı aradan qaldırılmağa çalışılır. Həmçinin günəş işığından uzaq durmaq və çöldə olarkən günəş eynəyindən istifadə etmək kimi əlavə tədbirlər də tətbiq olunur.
Əgər göz quruluğu səbəbindən yaranan bir konyunktivit mövcuddursa, süni göz yaşı damcıları ilə gözün üst səthinin nəmləndirilməsi və beləliklə qıcıqlanmanın aradan qaldırılması hədəflənir.
Bakterial konyunktivit müalicəsində isə problemə hansı bakteriyanın səbəb olduğu müəyyən edilir və buna uyğun olaraq oftalmoloq tərəfindən təyin edilən antibiotik müalicəsi 7-10 gün ərzində tətbiq olunur.
Konyunktivit əlamətləri adətən bir neçə günə yüngülləşir və yoluxuculuğu bir neçə günə keçir. Dəstək məqsədilə soyuq və isti kompres də tətbiq olunur.
Viral konyunktivitdə çox vaxt müalicəyə ehtiyac duyulmur. Əlamətlər adətən yüngül şiddətdə müşahidə olunur. Tədbir məqsədilə gigiyena qaydalarına diqqət edilməlidir.
Xəstələr gözlərini müxtəlif xarici amillərdən qorumaq üçün gigiyena qaydalarına normaldan daha çox riayət etməlidirlər. Xəstələrə bir neçə gün ərzində göz damcısı, kompres və məlhəm tövsiyə edilə bilər.
Konyunktivit müalicə edilməzsə, qalıcı olub təkrarlanma ehtimalı olan bir xəstəlikdir. Xəstəliyin fərqli növləri fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Məsələn, viral və bakterial konyunktivit yoluxucu olduğu halda, allergik növü yoluxucu deyil.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
