Düzgün duruş sağlamlığımızın əsas göstəricilərindən biridir. Lakin bəzi hallarda onurğa sütununda əyriliklər yarana bilir ki, bunlardan biri də kifoz adlanır.
Kifoz nədir? Kifoz belə sütunun təbii əyriliyinin artması nəticəsində kəmərləşmə və ya “donqarlıq” görünüşünün əmələ gəlməsidir. Bu vəziyyət həm fiziki, həm də emosional narahatlıq yarada bilər.
Kifoz problemi bütün yaş qruplarında rast gəlinə bilər – uşaqlardan tutmuş yaşlı insanlara qədər.
Əksər hallarda vaxtında diaqnoz qoyularsa və müalicə aparılarsa, kifoz müalicəsi uğurla nəticələnir və xəstələr normal həyat tərzi sürə bilirlər.
Kifoz nədir və növləri hansılardır?
Kifoz onurğa sütununun döş nahiyəsində (torakal bölgə) irəli əyilmə bucağının 50 dərəcədən çox olmasıdır.
Normal vəziyyətdə onurğa sütununun döş nahiyəsində 20-50 dərəcə arası təbii əyrilik olur. Bu bucaq artdıqda isə kifoz diaqnozu qoyulur.
Kifozun əsas növləri:
Postural kifoz – ən çox rast gəlinən növdür və adətən yanlış oturuş və duruş vərdişlərindən qaynaqlanır. Əsasən yeniyetmələrdə və gənclərdə müşahidə olunur.
Şeuermann kifoz – daha ciddi bir formasıdır və onurğa fəqərələrinin düzgün formalaşmaması ilə əlaqədardır. Adətən yeniyetməlik dövründə aşkar edilir və kişilərdə qadınlara nisbətən daha çox görünür.
Kongenital kifoz – anadan gəlmə xarakter daşıyır və hamiləlik dövründə onurğanın düzgün inkişaf etməməsi nəticəsində yaranır.
Yaşa bağlı kifoz – yaşlı insanlarda fəqərələrin zəifləməsi, osteoporoz və ya vertebral kompression sınıqlar nəticəsində meydana gəlir.
Kifozun səbəbləri nələrdir?
Kifozun yaranmasına bir çox amil təsir edə bilər:
Duruş pozğunluqları: Uzun müddət əyilmiş vəziyyətdə oturmaq, kompüter və ya telefon qarşısında düzgün olmayan mövqe, ağır çantaların daşınması kifoza səbəb ola bilər.
Onurğa xəstəlikləri: Osteoporoz, onurğa diskinin herniyası, spondilit və digər iltihabi xəstəliklər kifoz riskini artırır.
Travmalar: Onurğa sütununa dəyən zərbələr və sınıqlar kifozun inkişafına yol aça bilər.
Genetik amillər: Ailədə kifoz olan şəxslərin olması bu xəstəliyin yaranma ehtimalını artırır.
Əzələ zəifliği: Kürək və bel əzələlərinin zəifliyi onurğa sütununu lazımi dəstəyi verə bilmir və kifoz əmələ gəlir.
Yaş amilləri: Yaşlanma prosesində fəqərələrin sıxlığının azalması və disklərin aşınması kifoza səbəb olur.
Kifoz dərəcələri
Kifozun dərəcələri və onların xüsusiyyətləri aşağıdakı kimidir:
1. Yüngül dərəcəli kifoz (45 – 55 dərəcə)
Bu mərhələdə əyrilik vizual olaraq çox nəzərə çarpmır.
- Əlamətlər: Tez yorulma, kürək nahiyəsində yüngül gərginlik.
- Müalicə: Adətən fizioterapiya, üzgüçülük və duruş korreksiyası (postura məşqləri) kifayət edir.
2. Orta dərəcəli kifoz (55 – 70 dərəcə)
Onurğadakı qabarlıq artıq kənardan aydın görünür (“donqarlıq” formalaşmağa başlayır).
- Əlamətlər: Kürək və bel ağrıları şiddətlənir, çiyinlər önə doğru düşür, fiziki hərəkətlər zamanı diskomfort yaranır.
- Müalicə: Özel korsetlərin (ortez) taxılması, intensiv müalicəvi gimnastika və fizioterapiya tələb olunur.
3. Ağır dərəcəli kifoz (70 dərəcədən yuxarı)
Bu, onurğanın ciddi deformasiyasıdır və bədənin ümumi balansını pozur.
- Əlamətlər: Şiddətli ağrılar, nəfəs darlığı (onurğa ağciyərləri sıxdığı üçün), ürək-damar problemləri və hərəkət məhdudiyyəti.
- Müalicə: Bu mərhələdə konservativ müalicə çox vaxt nəticə vermir və cərrahi müdaxilə (onurğanın metal konstruksiyalarla düzəldilməsi) gündəmə gəlir.
Kifoz əlamətləri hansılardır?
Kifozun əlamətləri xəstəliyin dərəcəsindən asılı olaraq dəyişə bilər:
Görünən əlamətlər:
- Kəmərləşmə və ya “donqarlıq” görünüşü
- Çiyinlərin irəli əyilməsi
- Başın qabağa doğru meyil etməsi
- Bədənin ümumi balansının pozulması
Fiziki əlamətlər:
- Bel və ya döş nahiyəsində ağrı
- Əzələlərdə yorğunluq hissi
- Onurğanın sərtliyi və hərəkət məhdudiyyəti
- Uzun müddət ayaqda durmaqda və ya oturmaqda çətinlik
Ciddi hallarda:
- Nəfəs almaqda çətinlik (ağciyərlərə təzyiq nəticəsində)
- Həzm problemləri
- Qollar və ya ayaqlarda kiməsizlik hissi
- Zəif hallarda ifliclik (çox nadir)
Əgər bu əlamətlərdən hər hansı birini müşahidə edirsinizsə, mütləq həkim məsləhəti almaq lazımdır.
Kifoz diaqnozu necə qoyulur?
Kifozun düzgün diaqnozu üçün həkim bir sıra müayinələr aparır:
Fiziki müayinə: Həkim xəstənin duruşunu, onurğa sütununun əyriliyini və hərəkət qabiliyyətini yoxlayır. Xəstədən irəli əyilməsi tələb olunur və onurğanın forması qiymətləndirilir.
Rentgen müayinəsi: Onurğa sütununun röntgen şəkli kifozun bucağını dəqiq ölçməyə və fəqərələrin vəziyyətini görmək imkan verir.
MRT (Maqnit-Rezonans Tomoqrafiyası): Onurğa sütunundakı yumşaq toxumaları, diskləri və sinirlər haqqında ətraflı məlumat verir.
KT (Kompüter Tomoqrafiyası): Fəqərələrin dəqiq quruluşunu və sümük toxumasının vəziyyətini göstərir.
Sümük sıxlığı testi: Osteoporoz şübhəsi olduqda bu test aparılır.
Kifoz müalicəsi necə olur?
Kifoz müalicəsi xəstəliyin səbəbindən, dərəcəsindən və xəstənin yaşından asılı olaraq fərqli metodlarla həyata keçirilir.
Konservativ (cərrahi olmayan) müalicə
Fizioterapiya və məşqlər: Kifozun yüngül və orta dərəcəli formalarında ən effektiv müalicə üsuludur.
Xüsusi məşqlər onurğanı dəstəkləyən əzələləri gücləndirir, çevikliyi artırır və ağrını azaldır. Fizioterapevt hər xəstə üçün fərdi məşq proqramı hazırlayır.
Duruş korreksiyası: Gündəlik həyatda düzgün oturuş və duruş vərdişlərinin formalaşdırılması çox vacibdir. Erqonomik iş yeri təşkili, düzgün yataq və yastıq seçimi kifozun inkişafının qarşısını almağa kömək edir.
Korset istifadəsi: Yeniyetmələrdə və inkişaf davam edən uşaqlarda xüsusi ortopedik korsetlər tətbiq oluna bilər. Korset onurğa sütununu düzgün mövqedə saxlayır və əyriləməni düzəltməyə kömək edir.
Ağrı idarəetməsi: Ağrıları azaltmaq üçün həkim qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (ibuprofen, naproksen) təyin edə bilər. Bəzi hallarda əzələ rahatladıcıları və ya fizioterapiya prosedurları (elektroterapiya, ultrasəs terapiyası) tətbiq edilir.
Manual terapiya: Xüsusi təlim keçmiş terapevt tərəfindən aparılan manual müalicə onurğanın hərəkətliliyini artırır və əzələ gərginliyini azaldır.
Cərrahi müalicə
Kifozun ciddi formalarında, konservativ müalicənin effekt vermədiyi hallarda və ya kifoz nəticəsində daxili orqanlara təzyiq yarandıqda cərrahi əməliyyat lazım ola bilər.
Spinal füziya (Onurğa birləşməsi): Əməliyyat zamanı bir neçə fəqərə bir-birinə birləşdirilir və xüsusi metal konstruksiyalar (vidalar, çubuqlar) vasitəsilə sabitləşdirilir. Bu, onurğa sütununun düzgün mövqedə bərqərar olmasını təmin edir.
Vertebroplastika və kifoplastika: Osteoporoza bağlı sınıqlar zamanı fəqərənin içinə xüsusi sement yeridilir və onun möhkəmləndirilməsi təmin edilir.
Osteotomiya: Ciddi kifoz formalarında fəqərələrin bir hissəsinin çıxarılması və ya yenidən formalaşdırılması əməliyyatı aparılır.
Cərrahi müalicədən sonra xəstələr bir müddət xəstəxanada qalır, sonra isə reabilitasiya proqramı başlayır. Tam bərpa bir neçə ay çəkə bilər.
Kifozun qarşısını necə almaq olar?
Kifozun inkişafının qarşısını almaq üçün sadə, lakin effektiv tövsiyələr:
- Düzgün duruş vərdişləri: Oturarkən və durarkən düz durun, çiyinlərinizi geriyə çəkin
- Mütəmadi fiziki aktivlik: Həftədə ən azı 3-4 dəfə idman məşqləri aparın
- Onurğa əzələlərini gücləndirin: Yoga, pilates və ya üzgüçülük kifoz profilaktikası üçün əladır
- Düzgün iş yeri təşkili: Kompüter monitorunuz göz səviyyəsində olmalıdır
- Sağlam qidalanma: Kalsium və D vitamini ilə zəngin qidalar sümük sağlamlığını təmin edir
- Çəki nəzarəti: Artıq çəki onurğa sütununa əlavə yük qoyur
- Düzgün çanta daşıma: Ağır çantaları bir çiyin üzərində daşımayın, bel çantası seçin
Tez-tez verilən suallar
1. Kifoz tam sağala bilərmi?
Kifozun sağalma şansı onun səbəbindən və dərəcəsindən asılıdır. Postural kifoz vaxtında müalicə edilərsə tam düzələ bilər.
Yeniyetməlik dövründə aşkar edilmiş yüngül və orta dərəcəli kifoz fizioterapiya və məşqlərlə əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırıla bilər.
Struktural kifozun ciddi formalarında isə müalicənin məqsədi əyriləməni tam aradan qaldırmaq deyil, onun irəliləməsini dayandırmaq və ağrıları azaltmaqdır.
Uşaqlar və yeniyetmələrdə müalicə nəticələri yaşlı insanlardan daha yaxşıdır, çünki onurğa hələ inkişaf mərhələsindədir.
2. Kifoz məşqləri evdə necə edilməlidir?
Evdə kifoz məşqləri düzgün və mütəmadi şəkildə yerinə yetirilməlidir. Ən effektiv məşqlər arasında: kəmər dartılması (divara söykənib çiyinləri arxaya dartmaq), “pişik-dəvə” pozası (dörd ayaqlı mövqedə arxanı əyib-düzəltmək), döş əzələlərinin dartılması və kürək əzələlərinin gücləndirilməsi üçün məşqlər sayıla bilər.
Hər məşq 10-15 təkrar və gündə 2-3 dəfə aparılmalıdır. Lakin evdə məşq başlamazdan əvvəl mütləq fizioterapevt və ya ortoped həkimlə məsləhətləşin.
Yanlış məşqlər vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər. Həkim sizin kifozunuzun növünə uyğun fərdi məşq proqramı təyin edəcək.
3. Kifoz olan insanlar hansı idman növləri ilə məşğul ola bilər?
Kifoz olan şəxslər üçün ən uyğun idman növləri üzgüçülük, yoga, pilates və yerişdir. Üzgüçülük onurğa sütununa minimum yük verərək bütün əzələ qruplarını işə salır və çox faydalıdır.
Yoga və pilates çevikliyi artırır, duruşu düzəldir və əzələləri gücləndirir. Mütəmadi yeriş isə ümumi fiziki formanı yaxşılaşdırır. Qaçış, ağırlıq qaldırma, amerikanın futbolu və gimnastika kimi onurğaya güclü təzyiq yaradan idman növlərindən uzaq durmaq lazımdır.
Basketbol və voleybol kimi tez-tez tullanma tələb edən idman növləri də tövsiyə edilmir. Hər hansı idmana başlamazdan əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin və kifozunuzun dərəcəsinə uyğun yükləmə rejimi müəyyənləşdirin.
4. Kifoz neçə yaşında başlayır və kimlərdə daha çox rast gəlinir?
Kifoz istənilən yaşda başlaya bilər, lakin ən çox 12-17 yaş arası yeniyetməlik dövründə aşkar edilir. Bu dövrdə onurğa sütunu sürətlə böyüyür və yanlış duruş vərdişləri və ya genetik meyllər kifoza səbəb ola bilər.
Şeuermann kifoz əsasən erkək yeniyetmələrdə qadınlara nisbətən 2-3 dəfə daha çox rast gəlinir. Yaşlılıq dövründə isə osteoporoz və fəqərə sınıqları nəticəsində kifoz 60 yaşdan yuxarı insanlarda, xüsusən qadınlarda daha çox müşahidə olunur.
Postural kifoz isə daha çox kompüter qarşısında uzun saatlar işləyən, yanlış oturan gənc və orta yaşlı insanlarda görünür. Ailədə kifoz olan şəxslərin olması da risk faktorudur.
5. Kifoz əməliyyatı təhlükəlidir, hansı riskləri var?
Kifoz əməliyyatı ciddi bir cərrahi müdaxilədir və hər əməliyyat kimi müəyən risklər daşıyır.
Əməliyyatın əsas riskləri arasında infeksiya, qanaxma, anesteziya ilə bağlı problemlər, sinir zədələnməsi və nəticədə hisssizlik və ya zəiflik, spinal kordonun zədələnməsi (çox nadir, lakin ciddi), psevdoartroz (fəqərələrin düzgün birləşməməsi) və metal implantların pozulması sayıla bilər.
Lakin müasir cərrahi texnika və təcrübəli cərrahların əməliyyat aparmaqla bu riskləri minimuma endirmək mümkündür. Əməliyyat uğur faizi 80-90% təşkil edir.
Əməliyyat yalnız konservativ müalicənin effekt vermədiyi, kifozun 75 dərəcədən çox olduğu və ya daxili orqanlara təzyiq yarandığı hallarda tövsiyə olunur. Həkim əməliyyatın faydalarını və risklərini ətraflı izah edəcək və sizə ən doğru qərar qəbul etməyə kömək edəcək.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumat məqsədli olaraq hazırlanmışdır və professional tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Hər hansı sağlamlıq problemi və ya narahatlıq olduqda mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.
