Hıçqırıq gündəlik həyatda hər birimizin zaman-zaman qarşılaşdığı, adətən bir neçə dəqiqə ərzində öz-özünə keçən bir haldır.
Qəflətən ortaya çıxan bu qeyri-iradi refleks bəzən yemək yeyərkən, bəzən həyəcanlananda, bəzən də heç bir səbəb olmadan bizi yaxalaya bilər.
Qısamüddətli olduqda gülüb keçmək olar; lakin uzun çəkdikdə narahatedici ola bilər, hətta ciddi bir sağlamlıq probleminin xəbərçisi ola bilər.
Hıçqırıq nədir?
Hıçqırıq diafraqma əzələsinin qəfil və qeyri-iradi yığılması nəticəsində yaranan refleksiv bir haldır.
Bu yığılmalar səs tellərinin sürətlə bağlanmasına səbəb olur və xarakterik “hıq” səsinin çıxmasına gətirib çıxarır.
Hıçqırıq adətən qısamüddətli və zərərsiz bir haldır, lakin bəzən uzun çəkə və gündəlik həyata mənfi təsir göstərə bilər.
Fizioloji baxımdan hıçqırıq sinir sistemi ilə diafraqmanın idarəetmə mexanizmi arasındakı müvəqqəti bir pozğunluqdan qaynaqlanır.
Əksər hallarda öz-özünə keçsə də, bəzi hallarda mövcud olan hər hansı bir sağlamlıq probleminin əlaməti ola bilər.
Hıçqırıq niyə baş verir?
Qısamüddətli hıçqırıq (<48 saat): Sürətli və həddindən artıq yemək, mədəni qazlı içkilərlə çox doldurmaq və ani temperatur dəyişiklikləri daxildir. Bunlar diafraqmanı stimullaşdıraraq yığılmalara səbəb ola bilər.
Əsəbi və emosional amillər də hıçqırığa təsir edə bilər. Stress, həyəcan, qəfil qorxu və ya sinir sisteminə olan təsirlər hıçqırığın başlamasına səbəb ola bilər.
Uzunmüddətli hıçqırıq (>48 saat): Bəzən uzunmüddətli hıçqırıq beyin və ya onurğa beyni ilə əlaqəli nevroloji xəstəliklər, mədə yırtığı, mədə reflüksü, ağciyər və döş qəfəsi xəstəlikləri, ağciyər infeksiyaları və ya bəzi metabolik xəstəliklərlə (şəkərli diabet və kalsium çatışmazlığı kimi) əlaqəli ola bilər.
Bəzi dərmanlar da hıçqırığa səbəb ola bilər. Xüsusilə anesteziya, kimyaterapiya dərmanları və steroidlərin əlavə təsirləri arasında uzun sürən hıçqırıq müşahidə oluna bilər.
Hıçqırığı necə keçir?
Hıçqırıq adətən qısa müddətdə öz-özünə keçir, lakin onu tez bir zamanda dayandırmaq üçün dili, kiçik dili, ağız boşluğunu və azan siniri (vagus siniri) stimullaşdıran üsullardan istifadə etmək olar.
- Tənəffüs texnikaları: Dərindən nəfəs alıb ən azı 10 saniyə olmaqla nəfəsi bacardığınız qədər saxlamaq karbon qazının səviyyəsini artıraraq diafraqmaya nəzarəti təmin edə bilər.
- Soyuq su içmək-qarqara etmək: Yavaş-yavaş, kiçik qurtumlarla soyuq su içmək və ya qarqara etmək qida borusundakı qıcıqlandırıcıları dəyişdirərək hıçqırığı dayandıra bilər.
- Limon və ya sirkə istifadə etmək: Kəskin dadlar sinir sistemini stimullaşdıraraq hıçqırıq refleksini kəsə bilər.
- Şəkər və ya bal əmmək: Dad reseptorlarını aktivləşdirərək sinir sistemini sakitləşdirə bilər.
- Diafraqmanı stimullaşdırmaq: Dizləri sinəyə çəkərək oturmaq və ya bir az irəli əyilərək təzyiq göstərmək diafraqmanın boşalmasına kömək edə bilər.
- Göz masajı: Gözlərə həddindən artıq təzyiq göstərmədən masaj etmək. Əgər hıçqırıq uzun müddət davam edirsə və gündəlik həyata təsir edirsə, altında yatan sağlamlıq problemlərini müəyyən etmək üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Hıçqırıq nə zaman təhlükəli ola bilər?
Adətən zərərsiz bir hal olan hıçqırıq, 48 saatdən çox davam edərsə və ya tez-tez təkrarlanarsa, ciddi bir sağlamlıq probleminin əlaməti ola bilər.
Uzun sürən hıçqırıq mədə reflüksü, mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri, ağciyər problemləri və ya metabolik pozğunluqlarla əlaqəli ola bilər.
Xüsusilə insult, beyin şişləri, meningit kimi nevroloji xəstəliklər hıçqırığın səbəbləri arasında ola bilər.
Əgər hıçqırıqla birlikdə udqunma çətinliyi, təngnəfəslik, çəki itkisi, sinə ağrısı kimi əlamətlər müşahidə olunursa, vaxt itirmədən bir mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Hıçqırığın qarşısını necə almaq olar?
Hıçqırığın qarşısını tamamilə almaq mümkün olmasa da, bəzi tədbirlər görərək yaranma riskini azaltmaq olar.
Qidalanma vərdişlərini tənzimləmək, çox sürətli yeməkdən və həddindən artıq qida qəbulundan çəkinmək diafraqmanın lazımsız stimullaşdırılmasının qarşısını ala bilər.
Qazlı içkilərdən və həddindən artıq ədviyyatlı yeməklərdən uzaq durmaq da mədəni qoruyaraq hıçqırıq yaranmasını azalda bilər. Stressin idarə olunması da hıçqırığın qarşısının alınmasında təsirli ola bilər.
Mütəmadi tənəffüs məşqləri və rahatlama texnikaları sinir sisteminə olan təzyiqi azaldaraq refleksiv hıçqırıqların qarşısını ala bilər.
Həmçinin, mədə reflüksü kimi mövcud sağlamlıq problemlərinə nəzarət edilərək hıçqırığın yaranmasının qarşısını almaq mümkündür.
Hıçqırıq adətən qısamüddətli və zərərsiz bir hal olsa da, uzun çəkdikdə və ya təkrarlanan hala gəldikdə diqqət yetirilməli bir sağlamlıq probleminə işarə edə bilər.
Düzgün üsullarla nəzarət altına alına və həyat keyfiyyətini aşağı salmadan effektiv şəkildə idarə oluna bilər.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
