LDH, yəni Laktat Dehidrogenaz, orqanizmdəki hüceyrə metabolizminin mühüm bir göstəricisi olaraq qəbul edilən və bir çox xəstəliyin diaqnozunda yol göstərən bir fermentdir.
Ümumi qan analizi vasitəsilə ölçülən LDH səviyyəsi, orqanizmdəki hüceyrələrin ümumi sağlamlıq vəziyyəti haqqında vacib məlumatlar verir.
Xüsusilə toxuma zədələnməsi, hüceyrə ölümü, infeksiya və ya bəzi xroniki xəstəliklərin diaqnozunda və təqibində istifadə olunur. Ancaq təkbaşına bir xəstəlik deyil, bir simptom və ya biokimyəvi bir işarədir.
Bu səbəbdən LDH səviyyəsinin yüksək və ya aşağı olması mütləq klinik qiymətləndirmə ilə birlikdə şərh edilməlidir.
Laktat dehidrogenaz (LDH) nədir?
Laktat Dehidrogenaz (LDH), orqanizmin demək olar ki, hər hüceyrəsində olan və enerji istehsalında rol alan vacib bir fermentdir.
Bu ferment, xüsusilə hüceyrələrin enerji istehsalı prosesi olan qlikolizdə iştirak edir və laktat ilə piruvatın çevrilməsini katalizləyir.
Hüceyrə zədələnməsi baş verdikdə LDH fermenti hüceyrədən xaricə sızaraq qana qarışır. Buna görə də qan dövranındakı LDH səviyyəsi, orqanizmdə hər hansı bir toxuma və ya hüceyrə zədələnməsinin mövcudluğunu dolayı yolla göstərə bilər.
LDH fermenti qaraciyər, ürək, əzələlər, ağciyərlər, böyrəklər və hətta qırmızı qan hüceyrələrində (eritrositlərdə) belə mövcuddur.
Bu qədər geniş yayılması onun sistemik bir marker kimi istifadə edilməsinə imkan yaradır. LDH-nin 5 fərqli izofermenti vardır və bu izofermentlər müəyyən orqanlara xas olaraq fərqli sıxlıqda yerləşir.
Məsələn, LDH-1 ürək əzələsində, LDH-5 isə qaraciyərdə daha çox olur. Bu xüsusiyyət, fərqli klinik vəziyyətləri ayırd etməkdə LDH səviyyəsinin izoferment analizi ilə dəstəklənməsini mümkün edir.
LDH nə işə yarayır?
LDH (Laktat Dehidrogenaz), orqanizmin hüceyrələrində enerji istehsalı proseslərində rol oynayan vacib bir fermentdir.
Oksigenin az olduğu mühitlərdə hüceyrələrin qlükozadan enerji əldə etməsini təmin edən anaerobik metabolizm dövrəsində iştirak edir.
Hüceyrələrdə təbii olaraq mövcud olan bu ferment, toxumalarda hər hansı bir zədələnmə baş verdikdə qana qarışır və bu da qandakı LDH səviyyəsini yüksəldir.
Bu səbəbdən LDH, toxuma zədələnməsinin dolayı göstəricisi olaraq bir çox xəstəliyin diaqnoz və təqib prosesində istifadə olunur.
Enerji metabolizminə verdiyi töhfədən əlavə, bioloji marker olaraq tibbi analizlərdə mühüm məlumatlar verir.
LDH fermentinin əsas funksiyaları bunlardır:
- Enerji istehsalını dəstəkləyir: Oksigenin qeyri-kafi olduğu hallarda piruvatı laktata çevirərək hüceyrənin enerji istehsalını davam etdirməsini təmin edir.
- Hüceyrə tarazlığını qoruyur: Laktat və piruvat tarazlığını tənzimləyərək metabolik balansı saxlayır.
- Toxuma zədələnməsini göstərir: Hüceyrələr zərər gördükdə LDH qana qarışdığı üçün zədələnmiş toxumaların təyin edilməsində istifadə olunur.
- Xəstəliklərin diaqnozunda və təqibində rol oynayır: Ürək infarktı, qaraciyər xəstəlikləri, əzələ zədələnmələri, bəzi xərçəng növləri və qan xəstəliklərinin diaqnozunda və prosesin izlənməsində kömək edir.
- Müalicəyə reaksiyanı izləməyə imkan verir: Xüsusilə xərçəng müalicəsində LDH səviyyəsindəki dəyişikliklər, müalicəyə verilən cavabı göstərir.
LDH analizi necə aparılır?
LDH analizi, qandakı Laktat Dehidrogenaz fermentinin səviyyəsini ölçmək məqsədilə aparılan sadə və sürətli bir laboratoriya analizidir.
Adətən, rutin qan analizləri ilə birlikdə aparıla bilər. Xüsusi bir hazırlıq tələb etmir.
Xəstənin ac və ya tox olması analiz nəticəsinə təsir etmədiyi üçün günün istənilən vaxtında verilə bilər. Ancaq bəzi xüsusi hallarda həkim analizin səhər saatlarında və acqarına verilməsini istəyə bilər.
Əldə edilən nəticələr, orqanizmdəki mümkün toxuma zədələnmələrini qiymətləndirmək məqsədilə şərh edilir.
Bəzi hallarda, xüsusilə xəstəliyin mənbəyini müəyyən etmək üçün LDH izoferment analizi də aparıla bilər.
Bu analiz, fermentin hansı orqandan qaynaqlandığını ayırd etmək üçün istifadə olunur.
Nəticələrin qiymətləndirilməsi zamanı xəstənin yaşı, cinsi, yanaşı gedən xəstəlikləri və mövcud klinik vəziyyəti mütləq nəzərə alınmalıdır.
Çünki LDH səviyyələri yalnız bir xəstəliyin diaqnozunu qoymaq üçün deyil, eyni zamanda prosesin izlənilməsi və müalicəyə verilən reaksiyanı qiymətləndirmək üçün də istifadə edilə bilər.
LDH analizi nə üçün tələb olunur?
LDH analizi, orqanizmdəki hüceyrə zədələnməsi və ya toxuma parçalanmasını qiymətləndirmək məqsədilə tələb olunur. Çünki LDH fermenti hüceyrələrin daxilində yerləşir və hüceyrə membranının zədələnməsi ilə birlikdə qana qarışır.
Bu da qan dövranındakı LDH səviyyəsinin artmasına səbəb olur. Bunun ölçülməsi həkimlərə bir çox xəstəliyin diaqnozu və ya gedişatı haqqında mühüm məlumatlar verir.
Təkbaşına diaqnoz qoymaq üçün kifayət olmasa da, bir çox klinik vəziyyətdə dəstəkləyici bir analiz kimi seçilir.
LDH analizi aşağıdakı hallarda tələb oluna bilər:
- Ürək infarktı şübhəsi olduqda: Troponinlə birlikdə LDH səviyyəsinin izlənilməsi ürək əzələsinin zədələnməsini göstərə bilər.
- Qaraciyər xəstəliklərində: Hepatit, sirroz və ya öd yollarının tıxanması kimi hallarda LDH səviyyəsi arta bilər.
- Xərçəng diaqnozunda və təqibində: Xüsusilə limfoma, leykoz və metastatik şişlərdə hüceyrə parçalanması artdığı üçün LDH yüksələ bilər.
- Əzələ xəstəliklərində: Əzələ travması, rabdomioliz və ya əzələ distrofiyaları kimi xəstəliklərdə hüceyrə zədələnməsi LDH səviyyəsini artırır.
- Anemiya növlərində: Xüsusilə hemolitik anemiyada qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanması LDH artımına səbəb olur.
- Ağciyər xəstəliklərində: Pulmonar emboliya və pnevmoniya kimi hallarda hüceyrə zədələnməsinə bağlı olaraq LDH yüksələ bilər.
- Böyrək xəstəliklərində: Qlomerulonefrit kimi bəzi hallarda böyrək toxumasında zədələnmə baş verə bilər.
- Müalicəyə reaksiyanın təqibi məqsədilə: Xərçəng kimi xəstəliklərdə tətbiq olunan müalicənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
LDH-nin normal dəyərləri
LDH (Laktat Dehidrogenaz) analizinin nəticələri laboratoriyadan və istifadə olunan analiz metodundan asılı olaraq dəyişə bilər. Ancaq ümumi qəbul edilmiş istinad aralıqları yaşa və cinsə görə müəyyən sərhədlər daxilində qiymətləndirilir.
Qandakı LDH səviyyəsi orqanizmdəki toxuma və orqanların sağlamlığı haqqında mühüm məlumat verdiyi üçün nəticələrin şərhi klinik göstəricilərlə birlikdə aparılmalıdır.
Normal qəbul edilən LDH aralığından kənara çıxan dəyərlər, orqanizmdə bir hüceyrə parçalanması və ya iltihabi prosesin ola biləcəyini düşündürür.
Ümumilikdə, yetkin bir şəxs üçün LDH-nin normal dəyər aralıqları aşağıdakı kimidir:
- Yetkinlərdə: 140 – 280 U/L (Vahid/Litr) arası normal qəbul edilir.
- Yeni doğulmuşlarda: 160 – 450 U/L kimi daha yüksək dəyərlər normal ola bilər.
- Uşaqlarda: 120 – 300 U/L arasında dəyişə bilər.
- Qadın və kişilərdə: Fərqlilik adətən çox nəzərə çarpan deyil, ancaq bəzi hallarda kişilərdə bir qədər yüksək ola bilər.
- Laboratoriyalara görə: İstinad aralıqları fərqlilik göstərə bildiyi üçün hər zaman analizin aparıldığı laboratoriyanın istinad dəyər aralığına baxılmalıdır.
LDH səviyyələri bu sərhədlər daxilində qaldıqda, adətən orqanizmdə geniş yayılmış hüceyrə ölümü və ya toxuma zədələnməsinin olmadığını göstərir.
Ancaq nəticələrin klinik vəziyyətlə birlikdə qiymətləndirilməsi lazımdır, çünki normal aralıqda görünən bir dəyər bəzi xəstəliklərdə yenə də şübhəli ola bilər.
LDH yüksəkliyi nə məna daşıyır?
LDH yüksəkliyi, orqanizmdə bir toxuma zədələnməsi, hüceyrə parçalanması və ya iltihabi prosesin olduğunu göstərə biləcək vacib bir laboratoriya tapıntısıdır.
Çünki LDH fermenti hüceyrələrin içində yerləşir və hüceyrə membranının bütövlüyü pozulduqda xaricə sızaraq qana qarışır. Bu səbəbdən LDH səviyyəsinin artması birbaşa hüceyrə zədələnməsinin bir əlaməti olaraq qiymətləndirilir.
Ancaq LDH yüksəkliyi təkbaşına bir xəstəlik əlaməti deyil; altında yatan səbəbi tapmaq üçün digər laboratoriya məlumatları və klinik qiymətləndirmə ilə birlikdə şərh edilməlidir.
LDH yüksəkliyi aşağıdakı hallara işarə edə bilər:
- Ürək infarktı (miokard infarktı): Ürək əzələsi zədələndikdən sonra LDH, xüsusilə LDH-1 səviyyəsi yüksəlir.
- Qaraciyər xəstəlikləri: Hepatit, siroz və ya qaraciyər toksikliyi kimi hallarda hüceyrə parçalanmasına bağlı olaraq LDH artır.
- Xərçəng növləri: Xüsusilə limfoma, leykoz, testis xərçəngi kimi sürətli hüceyrə bölünməsi olan hallarda yüksəklik müşahidə olunur.
- Hemolitik anemiya: Qırmızı qan hüceyrələrinin normadan daha sürətli parçalanması nəticəsində LDH qana ifraz olunur.
- Əzələ xəstəlikləri və travmaları: Əzələ əzilməsi (rabdomioliz), əzələ distrofiyaları və ya ağır fiziki məşqlərdən sonra müvəqqəti yüksəklik ola bilər.
- Pulmonar emboliya: Ağciyər toxumasında zədələnmə yarandıqda LDH yüksəkliyi görülə bilər.
- Böyrək xəstəlikləri: Kəskin böyrək zədələnməsi kimi hallar da LDH səviyyəsini yüksəldə bilər.
- İnfeksiyalar: Xüsusilə ciddi sistemik infeksiyalar və ya sepsis kimi hallarda LDH artımı müşayiət edə bilər.
LDH səviyyəsinin aşağı olması nə deməkdir?
LDH (Laktat Dehidrogenaz) analizində aşağı nəticələrlə qarşılaşmaq, yüksək dəyərlərə nisbətən daha nadir hallarda rast gəlinən bir vəziyyətdir.
Adətən, klinik olaraq əhəmiyyətli hesab edilmir və çox vaxt təsadüfən aşkar edilir.
LDH səviyyələrinin aşağı olması əksər hallarda ciddi bir xəstəlik əlaməti olmasa da, bəzi xüsusi hallarda spesifik sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilə bilər.
Lakin hər zaman olduğu kimi, LDH səviyyəsinin aşağı olması da təkbaşına qiymətləndirilməməlidir. Xəstənin ümumi vəziyyəti, şikayətləri və digər laboratoriya nəticələri ilə birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.
LDH səviyyəsinin aşağı olmasının müşahidə edilə biləcəyi əsas hallar bunlardır:
- B12 vitamini çatışmazlığı: Metabolizmə təsirləri səbəbindən bəzi fərdlərdə LDH səviyyəsinin azalmasına səbəb ola bilər.
- Nadir genetik ferment çatışmazlıqları: LDH istehsalına təsir edən bəzi anadangəlmə metabolik pozğunluqlarda aşağı dəyərlər aşkar edilə bilər.
- Ağır qaraciyər çatışmazlığı: Qaraciyərin ümumi ferment istehsal qabiliyyəti azaldıqda LDH daxil olmaqla bəzi fermentlərin səviyyəsi düşə bilər.
- İntensiv C vitamini (askorbin turşusu) qəbulu: Bəzi tədqiqatlarda həddindən artıq C vitamini istifadəsinin LDH səviyyəsini aşağı sala biləcəyi göstərilmişdir.
- Texniki laboratoriya səhvləri: Qan nümunəsinin yanlış saxlanması, hemolizin olmaması və ya analiz zamanı baş verən səhvlər LDH səviyyəsinin reallıqdan daha aşağı çıxmasına səbəb ola bilər.
Əksər hallarda LDH səviyyəsinin aşağı olması izlənilməsi tələb olunan bir klinik problem yaratmır. Ancaq bununla birlikdə müşahidə edilən başqa simptomlar və ya laboratoriya nəticələri varsa, altında yatan səbəbin daha ətraflı araşdırılması lazım gələ bilər.
Həkimin rəyinə görə, lazım gələrsə vitamin səviyyələri, qaraciyər funksiya testləri və ya daha dərin genetik analizlər tələb oluna bilər.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
