Ürək xəstəlikləri dünyada ən çox yayılmış sağlamlıq problemlərindən biridir. “İnfarkt” dedikdə, əksər insanların ağlına dərhal sinədə kəskin ağrı, yerə yıxılan insan və dramatik bir səhnə gəlir.
Tibb dilində “səssiz miokard infarktı” (silent myocardial infarction) adlanan bu vəziyyət, klassik infarkt qədər təhlükəli ola bilər. Gizli infarktın əlamətləri çox vaxt yorğunluq, mədə pozğunluğu və ya sadəcə əzələ ağrısı kimi qəbul edilir.
Təəssüf ki, xəstələr bu əlamətlərə əhəmiyyət vermədikləri üçün həkimə müraciət etmirlər və nəticədə ürək əzələsi ciddi zədələnir.
Gizli infarkt nədir?
Gizli infarkt, ürəyə qan axınının kəsilməsi nəticəsində ürək əzələsinin zədələnməsi, lakin xəstənin kəskin sinə ağrısı hiss etməməsi vəziyyətidir.
Amerika Ürək Assosiasiyasının məlumatlarına görə, baş verən bütün infarktların təxminən 45%-i “səssiz” xarakter daşıyır.
Bu o deməkdir ki, insan infarkt keçirir, lakin bunu bilmir. O, gündəlik həyatına davam edir, işə gedir və ya idmanla məşğul olur. Lakin ürək daxilində ciddi bir proses gedir.
Diaqnoz adətən aylar və ya illər sonra, xəstə başqa bir şikayətlə kardioloq həkimə getdikdə və ya profilaktik EKQ (elektrokardioqramma) müayinəsi zamanı təsadüfən qoyulur.
Gizli infarktın əsas əlamətləri hansılardır?
Gizli infarktın ən böyük hiyləsi onun simptomlarının “qeyri-ürək” problemlərinə bənzəməsidir. İnsanlar bu əlamətləri yaşla, yorğunluqla və ya dünən yedikləri ağır yeməklə əlaqələndirirlər.
Aşağıda diqqət etməli olduğunuz əsas gizli infarktın əlamətləri verilmişdir:
1. İzahedilməz yorğunluq və halsızlıq
Əgər adi ev işləri görərkən və ya qısa bir məsafəni piyada gedərkən özünüzü həddindən artıq yorğun hiss edirsinizsə, bu bir siqnal ola bilər.
Gizli infarkt zamanı ürək bədəni qanla təchiz etmək üçün daha çox güc sərf edir, bu da xroniki yorğunluğa səbəb olur. Xüsusilə, yaxşı yuxu almağınıza baxmayaraq səhər yorğun oyanmaq narahatedici bir əlamətdir.
2. Təngnəfəslik (nəfəs darlığı)
Sinədə ağrı olmasa belə, nəfəs almaqda çətinlik çəkmək ürək probleminin göstəricisi ola bilər. Sanki marafon qaçmısınız kimi hava çatışmazlığı hiss edirsinizsə və bu vəziyyət istirahət halında belə keçmirsə, mütləq həkimə müraciət etməlisiniz.
3. Mədə problemləri və ürəkbulanma
Bəzən infarkt ağrısı sinədə deyil, qarın boşluğunun yuxarı hissəsində hiss olunur. Bu hiss qıcqırma, həzmsizlik və ya mədə ağrısı ilə qarışdırılır.
Xəstələr tez-tez “Mənim sadəcə mədəm ağrıyır” deyərək antasid dərmanlar qəbul edirlər. Lakin bu ağrı ürəyin alt divarının zədələnməsindən qaynaqlana bilər. Ürəkbulanma və soyuq tər basma da bu simptomlara yoldaşlıq edə bilər.
4. Çənə, boyun və ya qol ağrısı
Ağrı mütləq ürəyin üzərində olmaya bilər. Ağrının sol qola, boyuna, çənəyə və ya kürəyə yayılması klassik infarkt əlaməti olsa da, gizli infarktda bu ağrılar çox yüngül, sızıldayan formada ola bilər.
Məsələn, səbəbsiz yerə dişiniz və ya çənəniz ağrıyırsa və bu ağrı fiziki hərəkət zamanı artırsa, kardioloqa görünmək faydalıdır.
5. Soyuq tər
Hər hansı bir fiziki gərginlik olmadan, kondisionerli otaqda oturarkən belə qəflətən soyuq tər basması infarktın vacib xəbərçilərindən biridir. Bədən stress altında olduğu üçün “qaç və ya döyüş” reaksiyası verir və tərləmə başlayır.
Kimlər risk qrupundadır?
Hər kəs gizli infarkt keçirə bilər, lakin bəzi qruplar üçün risk daha yüksəkdir. Bu qruplar simptomları hiss etməməyə və ya onları başqa xəstəliklərlə qarışdırmağa daha meyllidirlər.
- Şəkərli diabet xəstələri: Diabet zamanı yüksək qan şəkəri sinirləri zədələyə bilər (diabetik neyropatiya). Bu, xəstənin ağrını hiss etmə qabiliyyətini azaldır. Nəticədə, diabet xəstələri infarkt ağrısını ümumiyyətlə hiss etməyə bilərlər.
- Qadınlar: Tədqiqatlar göstərir ki, qadınlarda gizli infarktın əlamətləri kişilərə nisbətən daha qeyri-spesifik olur. Onlarda kəskin sinə ağrısından çox, yorğunluq, təngnəfəslik və ürəkbulanma müşahidə olunur.
- Yaşlılar: Yaş artdıqca ağrı eşiyi dəyişə bilər və yanaşı xəstəliklər (məsələn, artrit) infarktın simptomlarını kölgədə qoya bilər.
- Yüksək qan təzyiqi (Hipertoniya) olanlar: Uzun müddət davam edən yüksək təzyiq ürək divarlarını qalınlaşdırır və koronar damarların tıxanma riskini artırır.
Gizli infarkt niyə təhlükəlidir?
“Ağrı yoxdursa, problem də yoxdur” düşüncəsi çox yanlışdır. Gizli infarkt da klassik infarkt kimi ürək əzələsinin bir hissəsinin ölümü ilə nəticələnir.
Təhlükə burasındadır ki, xəstə müalicə almadığı üçün:
- Təkrar infarkt riski artır: İlk infarkt müalicə olunmazsa, ikinci və daha şiddətli infarkt ehtimalı kəskin şəkildə yüksəlir.
- Ürək çatışmazlığı yaranır: Ürək əzələsi zədələndiyi üçün qanı əvvəlki kimi güclü pompalaya bilmir. Bu da zamanla xroniki ürək çatışmazlığına gətirib çıxarır.
- Aritmiyalar: Zədələnmiş ürək toxuması elektrik siqnallarını düzgün ötürə bilmir, bu da ölümcül ola bilə biləcək ürək ritm pozğunluqlarına səbəb ola bilər.
Diaqnoz və müalicə
Gizli infarktın diaqnozu çox vaxt təsadüfən qoyulur. Lakin şübhəli simptomlarınız varsa, həkiminiz aşağıdakı müayinələri təyin edə bilər:
- EKQ (Elektrokardioqramma): Keçmişdə baş vermiş infarktın izləri (patoloji Q dalğası və s.) EKQ-də görünə bilər.
- Exokardioqrafiya (Ürəyin USM-i): Ürək əzələsinin hərəkətliliyinə baxaraq, hansısa hissənin zədələndiyini və ya “öldüyünü” görmək mümkündür.
- Qan testləri: Əgər infarkt yaxın zamanda baş veribsə, qanda Troponin kimi ürək fermentlərinin səviyyəsi yüksək olacaq.
Müalicə klassik infarktla eynidir: qan durulaşdırıcılar, statinlər (xolesterol dərmanları), beta-blokatorlar və lazım gələrsə, angioqrafiya (stent qoyulması) tətbiq edilir. Əsas məqsəd qan axınını bərpa etmək və gələcək fəsadların qarşısını almaqdır.
Tez-tez verilən suallar
Aşağıda pasiyentlərin gizli infarktın əlamətləri ilə bağlı ən çox verdiyi sualları cavablandırdıq.
1. Mən gizli infarkt keçirib-keçirmədiyimi necə bilə bilərəm?
Bunu ev şəraitində dəqiq bilmək mümkün deyil. Əgər son zamanlar izah edə bilmədiyiniz qəfil halsızlıq, uzun sürən həzmsizlik və ya təngnəfəslik yaşamısınızsa, kardioloqa müraciət etməlisiniz. Həkim EKQ və ya qan analizi vasitəsilə ürəyinizdə zjədələnmə olub-olmadığını müəyyən edə bilər.
2. Qadınlarda gizli infarkt əlamətləri kişilərdən fərqlidirmi?
Bəli, fərqlənə bilər. Kişilərdə sinə nahiyəsində təzyiq daha çox rast gəlinirsə, qadınlarda gizli infarkt əlamətləri daha çox ürəkbulanma, kürək ağrısı, çənə ağrısı və həddindən artıq yorğunluq şəklində özünü göstərir. Bu səbəbdən qadınlar bu simptomları tez-tez qrip və ya stresslə səhv salırlar.
3. Mədə ağrısı ilə ürək ağrısını necə fərqləndirmək olar?
Bu çətin ola bilər, lakin bəzi ipucları var. Mədə ağrısı adətən yeməkdən sonra artır və ya antasid dərmanlarla azalır. Ürək mənşəli “mədə ağrısı” isə fiziki hərəkət zamanı (məsələn, pilləkən çıxanda) arta bilər və istirahət zamanı səngiyə bilər. Əgər ağrı ilə birlikdə soyuq tər və təngnəfəslik varsa, bu daha çox ürək probleminə işarədir.
4. Gizli infarkt keçirdikdən sonra tam sağalmaq mümkündürmü?
Ürək əzələsinin ölən hissəsi bərpa olunmur, yerində çapıq toxuması yaranır. Lakin düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri (pəhriz, siqaretin atılması, idman) ilə ürəyin qalan hissəsinin funksiyasını qorumaq və normal həyat sürmək mümkündür. Erkən diaqnoz bu baxımdan həlledicidir.
5. Şəkər xəstələri niyə infarktı hiss etmirlər?
Şəkərli diabet zamanı qandakı yüksək qlükoza səviyyəsi zamanla sinir uclarını zədələyir. “Diabetik neyropatiya” adlanan bu vəziyyət, ağrı siqnallarının beyinə çatmasına mane olur. Buna görə də, şəkər xəstələri hətta ağır infarkt keçirsələr belə, sinədə kəskin ağrı hiss etməyə bilərlər. Onlar üçün profilaktik müayinələr həyati əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə
Ürək sağlamlığı gözləməyi sevmir. Gizli infarktın əlamətləri sönük və ya aldadıcı ola bilər, lakin bədəninizin verdiyi kiçik siqnallara qulaq asmaq həyatınızı xilas edə bilər.
Unutmayın ki, ən güclü ağrı həmişə ən böyük problemin göstəricisi deyil; bəzən sakitlik daha təhlükəli ola bilər.
Əgər özünüzdə və ya yaxınlarınızda yuxarıda sadalanan simptomlardan hər hansı birini – xüsusilə də izaholunmaz yorğunluq, təngnəfəslik və ya qeyri-adi mədə narahatlığı hiss edirsinizsə, vaxt itirməyin. Öz-özünə diaqnoz qoymaq əvəzinə, peşəkar bir mütəxəssisə müraciət edin.
Sizin sağlamlığınız bizim üçün önəmlidir. Ürəyinizi qorumaq və şübhələrinizə son qoymaq üçün bu gün həkim-kardioloq qəbuluna yazılın. Vaxtında edilən bir müayinə, gələcəkdəki böyük problemlərin qarşısını ala bilər.
Diqqət: Bu məqalədəki məlumatlar ümumi informasiya məqsədi daşıyır və tibbi məsləhət əvəz edə bilməz.
